विजय शिंदे
शेतकरी महादेव बोराटे (मेजर) यांनी क्षारयुक्त (खारट) जमिनीत क्षार-सहिष्णु गव्हाचा वाण केआरएल-२१० लागवड करून चक्क दोन एकरात 51 क्विंटलचे विक्रमी उत्पन्न मिळवले आहे. कमी बियाणे, कमी खत, शून्य मशागत आणि पाण्याची बचत यांसारख्या तंत्रांचा वापर केला आहे. ICAR-CSSRI ने विकसित केलेल्या या वाणामुळे क्षारयुक्त शेतांमध्ये उत्पादन वाढीच्या नवीन शक्यता निर्माण झाल्या आहेत.
इंदापूर तालुक्यातील माळवाडी येथील शेतकरी महादेव बोराटे (मेजर) यांनी क्षारयुक्त जमिनीवर गहू लागवडीत पारंपरिक शेती पद्धतींनाही मागे टाकत एक आदर्श निर्माण केला आहे. सामान्यतः असा समज आहे की क्षारयुक्त जमिनीमुळे गव्हाचे उत्पन्न कमी येते, परंतु महादेव बोराटे यांनी क्षार-सहिष्णु गव्हाच्या केआरएल-२१० या वाणाद्वारे हा गैरसमज दूर केला आहे.
आयसीएआर-सीएसएसआरआयने विकसित केलेला केआरएल-२१० हा गव्हाचा वाण विशेषतः क्षारयुक्त (खारट ) जमिनींसाठी तयार करण्यात आला असून, त्याचे प्रति हेक्टर ६५-७१ क्विंटल उत्पादन मिळू शकते. महादेव बोराटे यांनी नोव्हेंबरच्या पहिल्या आणि दुसऱ्या आठवड्यात या वाणाची पेरणी केली आणि ही संपूर्ण प्रक्रिया अत्यंत हुशारीने हाताळली.
शून्य मशागतीसह गव्हाची शेती पारंपरिक गहू शेतीमध्ये नांगरणी आवश्यक असताना, या शेतकऱ्याने शून्य मशागतीचा अवलंब केला आहे. पेरणीसाठी त्याने बियाणे-सह-खत पेरणी यंत्र तंत्रज्ञानाचाही वापर केला. इतर जातींसाठी प्रति हेक्टर १०० किलो बियाणे लागत असताना, त्याने केवळ ८० किलो बियाण्यांमध्ये लागवड केली.
त्यांनी खतांच्या वापरातही एक आदर्श निर्माण केला आहे. इतर वाणांच्या तुलनेत, त्यांनी नायट्रोजनचे प्रमाण प्रति हेक्टरी १९५ किलोवरून १३५-१४० किलोपर्यंत कमी केले. त्यांनी फॉस्फरसचे प्रमाण ६० किलो ठेवले, ज्यामुळे पिकाला उत्तम पोषण मिळाले. त्यांनी जलसंधारणातही प्रावीण्य मिळवले, पारंपरिक गव्हासाठी लागणाऱ्या ३-४ सिंचनांच्या तुलनेत, त्यांनी प्रति हंगामात केवळ १-२ सिंचने दिली.
